نظام پولی بینالمللی بر پایه طلا و استرلینگ به سازوکار مالی جهانی اطلاق میشود که در آن پوند استرلینگ (متعلق به پادشاهی بریتانیا) بهعنوان ارز ذخیره جهانی در کنار طلا ایفای نقش میکرد. در این نظام مالی کشورهای مختلف میتوانستند ذخایر ارزی خود را بهصورت طلا یا پوند استرلینگ نگهداری کنند. این سیستم، نوعی استاندارد ارزی دوگانه بود که از اواخر قرن نوزدهم با قدرت هژمونیک بریتانیا و تا اوایل قرن بیستم در اقتصاد جهانی اعمال میشد و لندن را به مرکز پولی مالی بینالمللی مبدّل ساخت.
حال اینکه تا پیش از آن نظام استاندارد طلای خالص حاکم بود که پول ملی کشورها مستقیماً به طلا قابل تبدیل بود. اما با گذشت زمان و افزایش نقش بریتانیا در تجارت و بانکداری جهانی، پوند استرلینگ بهعنوان ارز قابلاعتماد جانشین طلا برای تسویه مبادلات و نگهداری ذخایر ظاهر شد. کشورهای مختلف بهجای نگهداری طلای فیزیکی، پوند استرلینگ را نزد بانکهای بریتانیایی سپردهگذاری میکردند و از آن برای تجارت و پرداخت استفاده میکردند.
این نظام بهدنبال کاهش هزینههای نگهداری طلا، تسهیل مبادلات جهانی و تثبیت ارزش ارزها بود. در واقع استفاده از پوند استرلینگ بهعنوان ارز ذخیره به کشورها این امکان را داد تا بدون انتقال فیزیکی طلا مبادلات مالی انجام دهند. بریتانیا نیز از این سازوکار بهرهبرداری سیاسی کرد و توانست جایگاه خود را بهعنوان قدرت مالی جهانی تثبیت کند. همچنین، این نظام موجب افزایش نقدشوندگی، گسترش اعتبار و تعمیق بازارهای سرمایه بینالمللی شد.
بتدریج گسترهای از کشورهای مستعمره، متحد و همپیمان با بریتانیا از جمله هند، استرالیا، کانادا و بسیاری از کشورهای آفریقایی و آسیایی، در این نظام مشارکت داشتند. همچنین، بسیاری از بانکهای مرکزی کشورهای اروپایی ذخایر ارزی خود را به پوند نگهداری میکردند و آن را معادل قابلاطمینانی برای طلا تلقی میکردند. این وضعیت تا پیش از جنگ جهانی اول ادامه یافت و پس از آن، با تضعیف قدرت مالی بریتانیا و فشارهای جنگ، دچار اختلال شد.
نظام طلا-استرلینگ هرچند باعث رونق تجارت و توسعه بازار مالی جهانی شد؛ اما دارای آسیبهایی نیز بود. تمرکز اعتماد بر یک ارز ملی، موجب آسیبپذیری شدید کشورها در برابر بحرانهای مالی بریتانیا شد. همچنین، این نظام ماهیتاً ناعادلانه بود. چراکه یک کشور خاص (بریتانیا) از امتیاز چاپ ارز ذخیره جهانی برخوردار میشد. فروپاشی این نظام در نهایت به شکلگیری سیستمهای جدیدی چون برتن وودز و نظام دلار محور در قرن بیستم منجر شد.
اندیشکده دیپلماسی اقتصادی