در جهان مدرن که با پدیدههایی نظیر جهانیشدن و تولید انبوه مواجه هستیم، هویت و اصالت کالاها به یکی از ارزشمندترین داراییهای تجاری و فرهنگی تبدیل شده است. نشان جغرافیایی (Geographical Indication) به عنوان یکی از شاخههای حقوق مالکیت فکری، نقشی مهمی در پیوند میان کیفیت کالا و خاستگاه جغرافیایی آن ایفا میکنند.
نشان جغرافیایی نوعی حق مالکیت معنوی است که بر روی کالاهایی استفاده میشود که دارای یک مبدأ جغرافیایی خاص هستند و کیفیت، شهرت یا ویژگیهای آنها اساساً به آن مبدأ وابسته است.کیفیت کالا و مکان جغرافیایی و رابطه میان آنها ارکانی هستندکه مفهوم نشان جغرافیایی را شکل می دهند این پیوند به این معناست که اگر محصول در خارج از آن منطقه جغرافیایی تولید شود، به دلیل تفاوت در اقلیم، خاک یا مهارتهای انسانی، قادر نخواهد بود همان ویژگیهای کیفی یا شهرت را بازتولید کند.
در تفاوت نشان جغرافیایی و برند تجاری میتوان این دو مفهوم را از سه حیث می توان مقایسهکرد:
۱.مالکیت: برند تجاری معمولاً یک حق مالکیت خصوصی است که به یک شخص یا شرکت خاص تعلق دارد. مالک علامت میتواند آن را به هر کسی در هر جای جهان واگذار کند یا اجازه استفاده از آن را (لایسنس) صادر کند. در مقابل، نشان جغرافیایی یک حق جمعی یا عمومی است. این نشان به تمام تولیدکنندگانی تعلق دارد که در آن منطقه جغرافیایی خاص فعالیت میکنند و استانداردهای تعیین شده را رعایت مینمایند. نشان جغرافیایی قابل واگذاری به افراد خارج از منطقه نیست.
۲.مدت اعتبار: برند تجاری برای مدت معینی ثبت میشوند و قابل تمدید هستند. نشان جغرافیایی، تا زمانی که شرایط جغرافیایی و کیفی کالا باقی است، به طور نامحدود مورد حمایت قرار میگیرند.
۳.هدف و تمایز: هدف اصلی علامت تجاری، تمایز میان کالاها و خدمات شرکتهای مختلف است. اما هدف نشانه جغرافیایی، تمایز میان محصولات بر اساس خاستگاه جغرافیایی آنها است.
ابوالفضل آرمند؛ پژوهشگر اندیشکده دیپلماسی اقتصادی