منشور ملل متحد بهعنوان یک سند بنیادی و رسمی، در سال ۱۹۵۴ طی کنفرانس سانفرانسیسکو و با تصویب پارلمان ۵۰ کشور (از جمله ایران) بهوجود آمد. در واقع منشور ملل متحد اساسنامه سازمان ملل متحد است که هدفها، ساختار و نحوه کار این سازمان و نهادهای وابسته به آن (مانند مجمع عمومی، شورای امنیت، دبیرخانه، شورای اقتصادی – اجتماعی و دیوان بینالمللی دادگستری ) را تعیین میکند.
این منشور از یک یادداشت مقدماتی، یک دیباچه و ۱۹ فصل تشکیل شدهاست.
در دیباچه اهداف کلی سازمان ملل متحد آمدهاست.
فصل یک: اهداف سازمان ملل و اقدامات آن برای تأمین صلح و امنیت در جهان را برمیشمرد.
فصل دو: شرایط عضویت در سازمان ملل متحد است.
فصلهای سه تا پانزده: مجموعهای از اسناد مربوط به ارکان و سازمانهای وابسته به سازمان ملل و شرح وظایف آنها است.
فصلهای شانزده و هفده: ترتیبات ترکیب و ادغام مقرارات سازمان ملل با دیگر عهدنامههای موجود بینالمللی را شرح میدهد.
فصلهای هجده و نوزده: شامل ترتیب افزودههای منشور و نحوه تصویب آنها است.
از جمله نکات برجستهای که در متن منشور ملل متحد میتوان به آن اشاره کرد عبارت است از :
حفظ صلح و امنیت بینالمللی: هدف اصلی این منشور، جلوگیری از جنگ و تأمین صلح جهانی است. کشورهای عضو متعهد شدهاند که منازعات را بهصورت مسالمتآمیز حل و فصل کنند و از تهدید یا استفاده از زور در روابط بینالمللی بپرهیزند.
تقویت روابط دوستانه میان کشورها: منشور به دنبال ایجاد روابط دوستانهای است که بر پایه احترام به حقوق برابر و حق تعیین سرنوشت ملتها استوار باشد. احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها نیز در این چارچوب قرار میگیرد.
همکاری در حل مشکلات بینالمللی: این منشور بر اهمیت همکاری بینالمللی در حوزههای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و بشردوستانه تأکید دارد. سازمان ملل متحد از طریق نهادهای مختلف خود، کشورها را در حل مشترک این مسائل یاری میکند.
احترام به حقوق بشر: منشور بر ضرورت احترام به حقوق بشر و آزادیهای اساسی برای همه افراد، بدون توجه به نژاد، جنسیت، زبان یا مذهب تأکید دارد. این اصل یکی از ارکان اصلی فعالیتهای سازمان ملل متحد است.
منشور ملل متحد به عنوان یک پیمان بینالمللی الزامآور، بنیان نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم را گذاشته و همچنان بهعنوان یکی از اسناد پایهای حقوق بینالملل معاصر بهشمار میرود.