روسیه
فدراسیون روسیه با وسعتی بالغ بر ۱۷ میلیون کیلومتر مربع، بزرگترین کشور جهان است که در منطقه اوراسیا قرار دارد. این کشور با ۱۴ کشور از جمله چین، قزاقستان، اوکراین و مغولستان همسایه است و اگرچه به آبهای آزاد بینالمللی متصل نیست اما به اقیانوس منجمد شمالی، اقیانوس آرام و دریای خزر دسترسی مستقیم دارد.
مسکو بهعنوان پایتخت، مرکز سیاسی و اقتصادی کشور محسوب میشود و در کنار آن، شهرهایی چون سنت پترزبورگ، نووسیبیرسک و یکاترینبورگ در توسعه صنعتی نقشآفرین هستند. نظام سیاسی روسیه یک جمهوری فدرال نیمهریاستی است که در آن رئیسجمهور در رأس حاکمیت و نخستوزیر در رأس دولت قرار دارد.
جمعیت روسیه در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۴۶ میلیون نفر برآورد شده و بر اساس آمار رسمی، ۷۲٪ از آن را روس تباران تشکیل میدهند. اقلیتهایی مانند تاتارها، باشقیردها، چچنها و اقوام قفقازی نیز در ساختار اجتماعی کشور حضور دارند.زبان رسمی این کشور روسی و دین غالب، مسیحیت ارتدکس با حدود ۶۰٪ پیرو است. همچنین مسلمانان نیز با ۹٪ دومین گروه مذهبی در روسیه را تشکیل میدهند.
از منظر اجتماعی، جامعه روسیه تلفیقی از سنتگرایی و گرایشهای مدرن است؛ گرایش به جهانیشدن در میان نسل جوان بهویژه در شهرهای بزرگ مشهود است، در حالی که در مناطق روستایی، ارزشهای محافظهکارانه همچنان غالباند.
اقتصاد روسیه متکی به منابع طبیعی بهویژه انرژی است و با وجود تحریمهای غرب، همچنان یکی از صادرکنندگان اصلی نفت، گاز و غلات در جهان به شمار میرود. تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۲۳ حدود ۲.۲ تریلیون دلار بوده و واحد پول آن روبل است. صادرات عمدتاً شامل نفت خام، گاز طبیعی، فلزات غیرآهنی و گندم است. در حالی که عمده محصولات وارداتی روسیه شامل ماشینآلات، تجهیزات پیشرفته، دارو و مواد غذایی است.
گزارشها حاکی است که تحریمهای اقتصادی موجب کاهش جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی و رونق صنعت گردشگری پس از جنگ اوکراین گردیده است. از همین رو، در واکنش به تحریمها روسیه راهبردهایی همچون همکاری با بریکس، گسترش تجارت با کشورهای جنوبجهان، و توسعه کریدورهای حملونقل از جمله کریدور شمال-جنوب را دنبال میکند.
منابع عظیم انرژی و فلزات راهبردی، مهمترین مزیت رقابتی روسیه در اقتصاد جهانی است. چین، هند، ترکیه، قزاقستان و امارات متحده عربی در حال حاضر شرکای تجاری اصلی این کشور محسوب میشوند. با این حال، وابستگی ساختاری به صادرات انرژی و وابستگی وارداتی به فناوری پیشرفته از جمله چالشهای اساسی اقتصاد روسیه است.
روابط ایران و روسیه در سالهای اخیر ماهیتی استراتژیک پیدا کرده است. طبق آمار رسمی، مبادلات غیرنفتی دو کشور در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱.۹ میلیارد دلار رسید که محصولات کشاورزی، غلات، مصالح ساختمانی و تجهیزات صنعتی در صدر اقلام تجاری قرار داشتند. در کنار تجارت، همکاریهای راهبردی در حوزه انرژی، حملونقل، پتروشیمی و پروژههای هستهای گسترش یافته است. امضای توافقنامه جامع همکاری بلندمدت در سال ۲۰۲۵ نشان از تلاش برای نهادینهسازی روابط بلندمدت و چندلایه میان دو کشور دارد.
امیر حسین بهرو، پژوهشگر اندیشکده دیپلماسی اقتصادی