دکتر سید حسین فاطمی، متولد ۲۱ بهمن ۱۲۹۶ در نائین اصفهان است. وی در اصفهان و سپس تهران به تحصیل پرداخت و در جوانی وارد عرصه روزنامهنگاری با مسئولیت مدیر داخلی و سردبیری روزنامه ستاره شد. فاطمی برای ادامه تحصیل در مقطع دکترای حقوق به فرانسه رفت و نخستین ایرانی بود که دکتری روزنامهنگاری را نیز در خارج از کشور دریافت کرد. وی پس از بازگشت نیز روزنامه باختر امروز را تأسیس کرد که بتدریج به تریبونی برای مبارزه با استبداد داخلی و استعمار خارجی تبدیل گردید.
دکتر فاطمی از بنیانگذاران جبهه ملی ایران در سال ۱۳۲۸ به همراه دکتر محمد مصدق، کریم سنجابی و حسین مکی بود و در جریان ملیگرایی ایران نقش محوری ایفا کرد. وی با سلطنت، استبداد و نفوذ قدرتهای خارجی (بهویژه بریتانیا) مخالفتی جدی داشت و از همین رو همواره مورد حساسیت دستگاه جاسوسی خارجی بود. فاطمی پس از سقوط پهلوی اول، فعالیت سیاسی خود را با انتقاد تند از دولت علی سهیلی و محمدعلی فروغی آغاز کرد و بعدها در دولت مصدق به عنوان معاون نخستوزیر و سپس وزیر امور خارجه منصوب شد. وی در جریان فرار شاه از کشور در مرداد ۱۳۳۲ طرح برقراری جمهوری را مطرح کرد و از مدافعان جدی حاکمیت مردم بود. گرچه در نهایت پس از کودتا محاکمه و اعدام شد، اما در حافظه تاریخی ایران بهعنوان یکی از استوارترین چهرههای جنبش ملیگرایی باقی ماند.
دیدگاههای اقتصادی فاطمی بر پایه استقلال و مبارزه با وابستگی به نفت و قدرتهای خارجی استوار بود. وی مبتکر ایده ملی شدن صنعت نفت در سراسر کشور بود و به گفته دکتر مصدق، ایده ملی شدن صنعت نفت نخستین بار توسط فاطمی مطرح شد و کمیسیون نفت مجلس را به این سمت هدایت کرد. وی اعتقاد داشت که تسلط شرکتهای خارجی (بویژه BP) بر منابع طبیعی ایران عامل اصلی فقر، بیثباتی و استبداد است.
فاطمی نظریه اقتصاد بدون نفت را برای اقتصاد ایران پیشنهاد داد تا کشور از وابستگی مخارج جاری به درآمدهای نفتی رهایی یابد و ساختار اقتصادی اصلاح شود. وی معتقد بود که نفت مانع دموکراتیزه شدن ایران شده و کشور را وابسته به خارج نگه داشته است. بنابراین دیدگاه شهید فاطمی بر بهرهبرداری از منابع داخلی و کاهش نفوذ خارجی تأکید داشت.
رویکرد سیاست خارجی ایران در دوران تصدی او بر دستگاه دیپلماسی ذیل راهبرد ضداستعمار تعریف میشد. در کارنامه حسین فاطمی به عنوان وزیر امور خارجه، قطع روابط دیپلماتیک با انگلیس، تعطیلی سفارتخانه و کنسولگریهای آن و اقدام به تصفیه منابع انسانی وزارت خارجه از عناصر مرتبط با بریتانیا چشمگیر است.
در نهایت دکتر سید حسین فاطمی در تاریخ ۷ مهر سال ۱۳۳۳ در دادگاه نظامی محاکمه شد و به جرم اقدام برای برکناری شاه و فعالیت علیه سلطنت با حکم تیرباران در ۱۹ آبان همان سال به شهادت رسید.