ماهاتیر محمد (متولد ۱۹۲۵) پزشک، سیاستمدار و نویسنده برجسته مالزیایی است که با عبور از ۱۰۰ سالگی، به عنوان یکی از رهبران تأثیرگذار در توسعه آسیای جنوب شرقی شناخته میشود. وی طولانیترین دوره نخستوزیری مالزی را با بیش از ۲۴ سال خدمت ( ۱۹۸۱-۲۰۰۳ و ۲۰۱۸ -۲۰۲۰) تجربه کرد و در سمتهای مختلفی مانند معاون نخستوزیر و وزیر تجارت و صنعت سابقه فعالیت دارد.
تجربه سیاسی ماهاتیر محمد از دهه ۱۹۶۰ آغاز شد. زمانی که به حزب سازمان ملی مالاییهای متحد (UMNO) پیوست و به سرعت به عنوان نماینده پارلمان انتخاب گردید. پس از چندی در سال ۱۹۸۱، رهبری حزب UMNO را بر عهده گرفت و نخستوزیر شد. ماهاتیر در این دوران، از چالشهای بزرگ اقتصادی و سیاسی مانند بحران مالی آسیایی ۱۹۹۷ (با حفظ فاصله از سیاستهای ادغام در اقتصاد جهانی) عبور کرد و با اعمال سیاستهای کنترلی بر سرمایهها و رد کمکهای صندوق بینالمللی پول اقتصاد مالزی را نجات داد.
در حوزه اقتصادی، ماهاتیر محمد نقشی مهمی در مدرنیزاسیون مالزی ایفا کرد. او صراحتا خود را مخالف رویکرد جایگزین واردات خواند و افزود: واردات فناوری خارجی و رویکرد توسعه صادرات مبنای برنامه ریزی اقتصادی مالزی در طول دوران مدیریتی او بوده است. پروژههایی مانند خودروسازی ملی پروتون، فرودگاه بینالمللی کوالالامپور و کریدور چندرسانهای در کنار تبدیل مالزی به صادر کننده قطعات الکترونیکی، فولاد و خودرو و همچنین افزایش سهم از بازار خدمات مالی این کشور را در زنجیرههای ارزش جهانی مهم ساخت.
ماهاتیر محمد به عنوان یک رهبر سیاسی نیز قابل توجه است. در سیاست خارجی او بر رویکرد “نگاه به شرق” تأکید داشت و روابط نزدیک با کشورهای آسیایی مانند ژاپن و چین را تقویت کرد. همچنین به حمایت از مسائل مسلمانان در سطح جهانی (از جمله مسأله و بوسنی) و ابتکاراتی برای تسهیل مراودات تجاری و مالی کشورهای اسلامی و کاهش اثرپذیری از قدرت تحریمی کشورهای غربی تأکید داشت و منتقد سرسخت سیاستهای ایالات متحده و اسرائیل بود. وی گروه هشت کشور اسلامی در حال توسعه (D-8) را ترویج داد تا جایگزینی برای نهادهای غربی ایجاد کند.
امروز ماهاتیر محمد به عنوان “پدر مدرنیزاسیون مالزی” شناخته میشود و نقش او در تبدیل مالزی از یک اقتصاد کشاورزی به یک قدرت صنعتی و فناوری پوشیده نیست. هرچند سیاستهای اقتدارگرایانه او انتقاداتی مانند سرکوب مخالفان را به همراه داشت؛ اما میراث او در رشد اقتصادی پایدار، تقویت هویت ملی-اسلامی و تأثیر بر نسل جدید رهبران مالزی غیرقابل انکار است. ماهاتیر محمد نمادی از استقلالطلبی کشورهای در حال توسعه در برابر غرب است و تأثیرش بر تاریخ سیاسی و اقتصادی مالزی همچنان ادامه دارد.
از این سیاستمدار توسعهگرا دو عنوان کتاب تحت عنوان “اسلام، دانش و مسائل بینالمللی، مجموعه سخنرانی مهاتیر بن محمد: و همچنین زندگینامه خودتوشت “یک پزشک در خانه” منتشر شده است.