قرارداد سرمایه گذاری مشترک (joint venture) به نوعی از توافق تجاری اطلاق میشود که در آن دو یا چند شخص مستقل (اعم از حقیقی یا حقوقی) با هدف اجرای یک پروژه یا فعالیت تجاری معین، منابع مالی و غیرنقدی (و حتی تخصص خود) را تجمیع و آن را تحت کنترل و مدیریت مشترک به کار میگیرند. در این نوع از مشارکت، تمامی طرفین در سود و زیان و هزینههای مرتبط با فعالیت تجاری شریک بوده و مسئولیت دارند.
ارکان اصلی تشکیل قرارداد سرمایهگذاری مشترک عبارت است از:
۱.استقلال شرکا: بدین معنا که طرفهای قرارداد به طور کامل شخصیت حقوقی و استقلال کسبوکار اصلی خود را حفظ میکنند و ادغامی میان آنها رخ نمیدهد.
۲. فعالیت معین و مشخص: قرارداد سرمایه گذاری مشترک برای یک مأموریت یا فعالیت خاص و محدود تشکیل میشود. بطوری که در این قراردادها، صرف معین بودن زمینه فعالیت کافی نیست و یک نوع تجارت بخصوص با ابعاد اقتصادی و جغرافیایی مشخص مد نظر قرار دارد. این تمرکز پروژهای،قرارداد سرمایه گذاری مشترک را از شرکتهای تجاری با فعالیتهای بلندمدت و گسترده جدا میکند.
۳. تأمین سرمایه مشترک: این آورده میتواند شامل اقلام نقد و غیرنقد سرمایهای، دانش فنی یا نیروی متخصص باشد.
۴. کنترل و مدیریت مشترک: دخالت فعال طرفین در اداره سرمایه گذاری مشترک یک رکن محوری است. به همین دلیل سرمایه گذاری مشترک از شرکتهای سهامی متمایز میشود که در آن سرمایهداران بعد از تأمین بخشی از سرمایه در فعالیتهای اقتصادی مشارکت نمیکنند .
مهمترین ویژگیهای قرارداد سرمایه گذاری مشترک را نیز میتوان در موارد زیر برشمرد:
۱.اعتبار و مدت:قرارداد سرمایه گذاری مشترک اساساً برای یک هدف مشخص تشکیل میشود.این امر بدان معناست که انقضای مدت یا انجام موضوع قرارداد، از دلایل اصلی خاتمه سرمایه گذاری مشترک هستند. این پروژهمحور بودن، آن را از شراکتهای عمومی که ماهیت بلندمدت و مستمر دارند، متمایز میسازد.با وجود ماهیت پروژهمحور، در سرمایه گذاری مشترک شرکتی، طرفین میتوانند پروژههای متوالی تعریف کرده و برای مدت نامحدود به فعالیت ادامه دهند.
۲.مشارکت فعالانه : دخالت فعال طرفین در اداره قرارداد سرمایه گذاری مشترک ، یک ویژگی متمایزکننده است. کنترل مشترک در چارچوب قرارداد، فراتر از یک نظارت منفعلانه است؛ چنانچه یکی از طرفین علیرغم مشارکت تجاری، از دخالت فعال در مدیریت امتناع کند، نمیتوان آن رابطه را قرارداد سرمایه گذاری مشترک نامید.
۳.اصل رعایت حسن نیت:مبنای قرارداد سرمایه گذاری مشترک ، اعتماد است.این قرارداد بر یک ائتلاف استوار است که در آن رعایت اصل حسن نیت به ویژه به دلیل وجود منافع مشترک از اهمیت بسزایی برخوردار است.
پروژههای زیرساختی و انرژی (بویژه در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، ساخت بنادر و جادهها)، انتقال تکنولوژی و توسعه محصول و گسترش بازارهای جغرافیایی (با هدف ورود به بازارهای خارجی پرریسک) از مهمترین حوزههای مرسوم در تنظیم و بهرهبرداری از قرارداد سرمایهگذاری مشترک است.
در مجموع میتوان مزایای اصلی قراردادهای سرمایهگذاری مشترک را در تسهیم ریسک و هزینه، دسترسی به منابع مکمل و همافزایی تخصصها، قابلیت سرمایهگذاری محدود اولیه و نقدشوندگی و در نهایت تسریع ورود به بازارهای بینالمللی دانست.