عربستان سعودی در شبهجزیره عربستان (حجاز) در جنوبغرب آسیا واقع شده و با مساحتی حدود ۲/۱ میلیون کیلومتر مربع، بزرگترین کشور خاورمیانه محسوب میشود. این کشور از شمال با اردن و عراق و کویت، از شرق و جنوبشرق با قطر و امارات متحده عربی و عمان و از جنوب نیز با یمن هممرز است و دارای سواحل طولانی در غرب با دریای سرخ و در شرق با خلیج فارس میباشد.
حکومت سعودی در سال ۱۹۳۲ توسط عبدالعزیز بن سعود بنیانگذاری شد. پایتخت سیاسی و اقتصادی این کشور هم اکنون شهر ریاض است در حالی که شهرهای مهم دیگری همچون جده (بندر تجاری مهم در کنار دریای سرخ)، مکه و مدینه (شهرهای مقدس اسلامی) و دمام (قطب صنعت نفت در ساحل خلیج فارس) از اهمیت ویژهای برخوردارند.
نظام سیاسی عربستان سعودی سلطنت مطلقه است؛ بدین معنا که قدرتهای اجرایی، تقنینی و قضایی در اختیار پادشاه قرار دارد و حکومت توسط خاندان آل سعود اداره میشود. اقتصاد این کشور که از بزرگترین اقتصادهای جهان عرب بشمار میرود عمدتاً بر صادرات نفت استوار است. اما در چارچوب برنامه چشمانداز ۲۰۳۰ در حال حرکت بهسوی تنوعبخشی به منابع اقتصادی میباشد.
عربستان سعودی جمعیتی حدود ۳۶ میلیون نفر دارد که بخش قابل توجهی (بیش از ۳۰٪) از آن را کارگران خارجی مهاجر از کشورهای آسیایی، آفریقایی و عرب تشکیل میدهند. جمعیت عمدتاً از نژاد عرب هستند و زبان رسمی کشور عربی است. اسلام دین رسمی است و اکثریت مردم سنیمذهب هستند، در حالی که اقلیتهای شیعه عمدتاً در استان شرقی زندگی میکنند. ارزشهای اجتماعی عمیقاً بر پایه هویت قبیلهای، آداب و رسوم اسلامی و ساختار پدرسالارانه استوار است، اما نسلهای جوانتر بهطور فزایندهای تحت تأثیر جهانیشدن و نوسازی در چارچوب برنامه چشمانداز ۲۰۳۰ قرار گرفتهاند.
تولید ناخالص داخلی (GDP) عربستان در سال ۲۰۲۳ حدود ۱.۱ تریلیون دلار آمریکا برآورد شده است. واحد پول ملی این کشور ریال سعودی (SAR) میباشد. عربستان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت در جهان است و ارزش کل صادرات آن حدود ۳۷۰ میلیارد دلار است که عمدتاً شامل نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی قلمداد میشود. کل واردات کشور نیز حدود ۱۶۰ میلیارد دلار است و شامل کالاهایی مانند ماشینآلات، وسایل نقلیه، لوازم الکترونیکی و مواد غذایی میشود. سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI) در حال رشد است و در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۳۳ میلیارد دلار رسید که ناشی از تلاشهای کشور برای تنوعبخشی به اقتصاد در قالب برنامه چشمانداز ۲۰۳۰ است. با این حال، چالشهایی نظیر اختلاف طبقاتی و فقر جامعه عربستان، گذار جهانی به انرژیهای تجدیدپذیر، نوسانات قیمت نفت، تنشهای ژئوپلیتیکی و نیاز به شفافیت بیشتر مقرراتی و توسعه سرمایه انسانی برای جذب سرمایهگذاری خارجی همچنان پابرجاست.
مهمترین مزیت اقتصادی عربستان سعودی در زنجیره ارزش جهانی، برخورداری از ذخایر عظیم نفت و گاز است که این کشور را به یکی از بزرگترین صادرکنندگان انرژی جهان و بازیگری کلیدی در اوپک پلاس (OPEC+) تبدیل کرده است. این موقعیت، روابط تجاری قوی با شرکای اصلی مانند چین، هند، ژاپن، کره جنوبی و ایالات متحده را تضمین میکند. صادرات اصلی عربستان شامل نفت خام، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی است.
روابط عربستان سعودی با ایران در طول دهههای گذشته همواره با نوسانات و تنشهایی همراه بوده است. اما در سالهای اخیر بهویژه پس از توافق احیای روابط دیپلماتیک در سال ۲۰۲۳ با میانجیگری چین، نشانههایی از بهبود و تمایل به همکاری دیده میشود. حجم مبادلات تجاری بین دو کشور هنوز در مقایسه با ظرفیتهای موجود پایین است (در حدود ۵۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد دلار در سال)اما روند آن صعودی است و انتظار میرود با گسترش روابط رسمی افزایش نیز یابد. محصولات اصلی تجاری شامل صادرات محصولات پتروشیمی، مواد غذایی، مصالح ساختمانی، تجهیزات صنعتی، لوازم الکترونیکی و دارو از دو طرف است. همچنین، زیارت و گردشگری مذهبی (بهویژه سفر حجاج ایرانی به مکه و مدینه) از مهمترین زمینههای تعامل دو کشور است. در حوزههای بالقوهی نظیر حملونقل، سرمایهگذاری مشترک، فناوری و مدیریت منابع آب میتوان چشمانداز مشارکت و همکاری دوجانبه را ترسیم کرد.