سرمایه‌گذاری خارجی در رژیم صهیونیستی؛ پیوند اقتصاد و اشغال‌گری

در سال‌های گذشته، رژیم صهیونیستی با بهره‌گیری از حمایت‌های سیاسی و اقتصادی غرب (به ویژه آمریکا) توانسته است بستر مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی فراهم کند. این در حالی است که رشد اقتصادی این رژیم نه تنها در سایه اشغال نظامی و سلب حقوق ملت فلسطین رقم خورده، بلکه بخشی از همین سرمایه‌گذاری‌ها مستقیماً در خدمت تحکیم اشغال‌گری، توسعه پروژه‌های نظامی و سیاست‌های تبعیض‌آمیز قرار گرفته است.         

جایگاه سرمایه‌گذاری خارجی در اقتصاد رژیم صهیونیستی
سرمایه‌گذاری خارجی مستقیم (FDI) نقش مهمی در رشد اقتصادی در بخش‌های فناوری اطلاعات، سایبری، هوش مصنوعی و صنایع دفاعی این رژیم ایفا کرده است. تا پیش از شروع جنگ نظامی با غزه در سال ۲۰۲۳، رژیم صهیونیستی به دلیل وجود اکوسیستم فناوری پیشرفته که با نام سیلیکون وادی (silicon wadi) شهرت یافته و به تقلید از سیلیکون ولی (silicon valley) ایالات متحده توسعه یافته، یکی از مقاصد برای سرمایه‌گذاری خارجی در منطقه غرب آسیا بوده است.

شاخص‌های سرمایه‌گذاری خارجی رژیم صهونیستی پیش از جنگ 

بر اساس آمارها، رژیم صهیونیستی در برخی شاخصه‌های سرمایه گذاری خارجی بر پایه پشتیبانی‌ دولت‌های غربی توانسته نظر سرمایه‌گذاران خارجی را به خود جلب کند:

• سرمایه‌گذاری خارجی رژیم در سال ۲۰۰۶ به ۱۳ میلیارد دلار رسید.
• رتبه ۱۷ جهانی در شاخص توسعه‌یافتگی اقتصادی در سال ۲۰۱۰ که توسط صندوق بین‌المللی پول (IMF) اندازه‌گیری شده است.

از این رو، سرمایه‌گذاری‌های خارجی مهمی در  فلسطین اشغالی تا پیش از شروع جنگ اکتبر ۲۰۲۳ انجام شده که اهم آن به شرح زیر است:

• در سال ۲۰۲۳، شرکت آمریکایی اینتل Intel در قالب توسعه کارخانه تولید تراشه در شهر کریات‌گات، قصد سرمایه گذاری ۲۵ میلیارد دلار در اسرائیل را اعلام نمود. این پروژه که بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری خارجی تاریخ اسرائیل محسوب می‌شود، شامل ۳.۲ میلیارد دلار یارانه دولتی بوده و هدف آن توسعه ظرفیت تولید تراشه الکترونیکی (چیپ‌) پیشرفته برای تأمین بازار جهانی و مقابله با وابستگی به شرق آسیا بوده است.
• شرکت فناوری فرانسوی تالس (Thales) در سال ۲۰۲۳ اقدام به خرید کامل شرکت امنیت سایبری اسرائیلی Imperva به مبلغ ۳.۶ میلیارد دلار کرد.
• کنسرسیومی به رهبری گروه هندی آدانی (Adani) در سال ۲۰۲۳ موفق به خرید بخشی از بندر حیفا، دومین بندر مهم اسرائیل، با سرمایه‌گذاری ۱.۲ میلیارد دلار شد. این قرارداد، بخشی از تلاش اسرائیل برای خصوصی‌سازی بنادر و همچنین تقویت روابط اقتصادی با هند محسوب می‌شود.
• شرکت آمریکایی NVIDIA که در حوزه هوش مصنوعی و کارت‌های گرافیک فعال بوده، طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ حدود ۵۰۰ میلیون دلار در تأسیس مرکز تحقیقات و توسعه هوش مصنوعی در اسرائیل سرمایه‌گذاری کرد. این مرکز در حوزه پردازش زبان طبیعی، شبکه‌های عصبی و سیستم‌های تعبیه‌شده فعالیت دارد.

علاوه بر نمونه‌هایی که ذکر شد، شرکت‌های معروف دیگری همچون مایکروسافت، اپل، گوگل و سیسکو مراکز تحقیق و توسعه (R&D) خود را در این رژیم تأسیس کرده که نشان‌ از شکل‌گیری اعتماد به زیرساخت‌های فناوری رژیم صهیونیستی بوده است.         

عوامل تضعیف سرمایه‌گذاری خارجی

اما از جمله مواردی که سبب شکست در پروژه‌های سرمایه‌گذاری خارجی در رژیم صهیونیستی از سال ۲۰۲۳ شده، می‌توان به ناامنی و درگیری‌های نظامی رژیم با کشورهای منطقه غرب آسیا (به خصوص جنگ غزه) و تحریم‌های بین‌المللی از جمله جنبش BDS[۱] که از سال ۲۰۰۵ توسط تعدادی از فلسطینیان با عنوان «بایکوت، عدم سرمایه‌گذاری و تحریم» پایه‌گذاری و هم‌اکنون در جهان گسترش یافته، اشاره داشت.

پیش از تشدید درگیری‌ها با منطقه غرب آسیا، براساس داده‌های بانک جهانی میزان سرمایه‌گذاری خارجی برای پایان سال ۲۰۲۳ رژیم صهیونیستی را حدود ۲۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شد که بخش عمده آن به استارتاپ‌های سایبری و هوش مصنوعی اختصاص داشت. با آغاز درگیری در اکتبر ۲۰۲۳ و تشدید جنگ نظامی، سرمایه‌گذاری خارجی در رژیم صهیونیستی به طور قابل‌توجهی کاهش یافت. به گزارش وال‌استریت‌ژورنال، استارتاپ‌های فناوری رژیم صهیونیستی تنها حدود ۱.۳ میلیارد دلار سرمایه جذب کرده که نسبت به سال ۲۰۲۲ کاهش ۴۶ درصدی را نشان می‌دهد. این گزارش همچنین اشاره می‌کند که لغو اجرای پروژه‌های بزرگ همچون سرمایه‌گذاری ۲۵ میلیارد دلاری اینتل در سال ۲۰۲۴ نشان‌دهنده کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران به ثبات اقتصادی و امنیتی بوده است. گسترش درگیری‌های نظامی به افت ۸ درصدی ارزش پول رژیم (شِکِل) تا سال ۲۰۲۵ و کاهش نرخ خالص مهاجرت در سال ۲۰۲۴ به ۱۰,۶۱۲ نفر (۶۳ درصد کمتر از سال ۲۰۲۲) منجر شده که در شکل‌گیری انگیزه‌های سرمایه‌گذاران خارجی موثر است.

جمع بندی

سرمایه‌گذاری خارجی در رژیم صهیونیستی به خصوص در حوزه نظامی و فناوری تا پیش از شروع بحران جنگ در سرزمین‌های اشغالی، نه تنها یک فعالیت اقتصادی بوده بلکه به‌طور غیرمستقیم با سیاست‌های اشغال‌گری ارتباط داشته است. بازیابی ثبات اقتصادی رژیم صهیونیستی نیازمند رفع چالش‌های امنیتی و سیاسی ناشی از جنگ در سرزمین‌های اشغالی است. بررسی گزارش حاضر حاکی از آن است که گستره آتش منازعات به سایر کشورهای منطقه همچون جنگ تحمیلی اخیر با جمهوری اسلامی ایران به سرکوب سیاست‌های اقتصادی توام با تدوام اشغال‌گری رژیم صهیونیستی منجر خواهد شد.