دالان اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا (کریدور آیمک)
کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا (India-Middle East-Europe Economic Corridor) که به اختصار «آیمکIMEC» نامیده میشود، یک کلانپروژه ژئواکونومیک و شبکه ترانزیتی چندوجهی است که تفاهمنامه تأسیس آن در سپتامبر ۲۰۲۳ (شهریور ۱۴۰۲) در حاشیه نشست سران گروه بیست (G20) در دهلینو به امضا رسید. ایالات متحده، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اتحادیه اروپا و رژیم صهیونیستی در یک مسیر ترانزیتی کالا و انرژی به یک زنجیره ارزش مشترک (کریدور اقتصادی) در کریدور هند – اروپا خواهند رسید.
با این اوصاف کریدور هند- اروپا، طرح بلند مدتی است که حول محور چند هدف اصلی به شرح ذیل خواهد بود:
– اتصال جریان نهادههای تولیدی، مسیر، سرمایه و بازارهای مصرفی کالا و انرژی در خط هند به اروپا که استراتژی کلان غرب از زمان اشغال شبهقاره توسط کمپانی هند شرقی بریتانیا بوده است.
-هدف استراتژیک ایالات متحده امریکا در پشتیبانی و پیشبرد این کریدور اقتصادی اولاً گسترش نفوذ و ایجاد وابستگی در ملل درحال توسعه غرب آسیا و ثانیاً جلوگیری از نفوذ فزاینده چین در این کشورهاست. از همین رو، تلاش برای گسترش پیمان ابراهیم بعنوان زیرساخت سیاسی این کریدور تفسیر میشود.
از منظر معماری زیرساختی، آیمک بر دو مسیر کلان استوار است: «محور شرقی» که هند را از طریق مسیرهای دریایی به بنادر کشورهای حاشیه خلیج فارس (بهویژه امارات) متصل میکند، و «محور شمالی» که از طریق شبکه ریلیِ کشورهای عربستان و اردن، به اراضی اشغالی (بندر حیفا) و سپس از طریق دریای مدیترانه به بنادر اروپایی امتداد مییابد.
با وجود چشماندازهای بلندپروازانه، کریدور IMEC با موانع ساختاری و امنیتی جدی روبهرو است. وقوع جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳ و سرریز درگیریها به منطقه (بهویژه در دریای سرخ) روند اجرای این کلانپروژه را متوقف و در هالهای از ابهام فرو برده است. از سویی هرچند جنگ امریکا علیه ایران ضرورت تسریع در این کریدور را بالا برده است اما توان تخریب موشکی ایران سرمایهگذاری در این کلان پروژه منطقهای را به تعطیلی میکشاند. چالشهای فنی در احداث خطوط ریلی ممتد و استاندارد در بیابانهای عربستان، نیاز به سرمایهگذاریهای نجومی برای توسعه بنادر و فقدان ثبات سیاسی-امنیتی پایدار در خاورمیانه، نشان میدهد که تبدیل این تفاهمنامه سیاسی به یک واقعیت عینی، مسیری پیچیده و زمانبر خواهد بود.
برخی تحلیلگران ارشد بر این باورند که رژیم صهیونیستی با برعهده گرفتن نقش دکل امنیتی در پایانه مدیترانه و توسعه فناوری برای یک زنجیره ارزش مشترک با اردن، عربستان، امارات و هند به دریافت حمایت سیاسی و مالی غرب میاندیشد تا از بقای سیاسی و ژئوپلیتیک خود بهرهمند شود.