تحلیل سیاست صنعتی چین؛ درسی برای اقتصاد آمریکا
محمدحسین حیدری، پژوهشگر اندیشکده دیپلماسی اقتصادی
با شدت گرفتن رقابتهای اقتصادی میان ایالات متحده و چین، بازنگری در سیاستهای صنعتی آمریکا ضرورتی دوچندان یافته است. در همین راستا، اندیشکده RAND در مقالهای با عنوان «فراتر از تعرفهها: آنچه ایالات متحده میتواند از سیاست صنعتی چین بیاموزد» به تحلیل رویکردهای موفق چین در توسعه صنعتی پرداخته و پیشنهاداتی مشخص برای سیاستگذاران آمریکایی ارائه داده است.
سیاستگذاری فراتر از ابزارهای تجاری
نویسندگان مقاله تأکید میکنند که موفقیت چین در احیای صنایع خود، تنها متکی بر سیاستهای تجاری نظیر تعرفه نبوده، بلکه مجموعهای از سیاستهای مکمل از جمله تشویق به سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI)، انتقال فناوری، برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری ساختاری در تحقیق و توسعه، نقش بنیادینی ایفا کردهاند. در مقابل، تکیه صرف آمریکا بر ابزارهای محدودکننده واردات، برای مقابله با چالشهای ساختاری صنعت داخلی کافی نخواهد بود.
برنامهریزی پایدار، کلید اطمینان سرمایهگذار
چین با طراحی و اجرای مداوم برنامههای توسعه پنجساله توانسته است محیطی پیشبینیپذیر برای سرمایهگذاری ایجاد کند. این پیشبینیپذیری موجب افزایش اعتماد بخش خصوصی و سرمایهگذاران خارجی شده و سرمایهگذاری پایدار در بخشهای کلیدی اقتصاد را تسهیل کرده است. بر خلاف آن، نبود یک چارچوب راهبردی بلندمدت در سیاستهای صنعتی آمریکا، موجب نااطمینانی و فرار سرمایهها شده است.
محدودیت رشد صادراتمحور و اهمیت بهرهوری
تحلیل RAND تصریح میکند که رویکرد رشد صادراتمحور، اگرچه در مراحل اولیه صنعتیشدن مؤثر است، اما برای اقتصادهای بزرگ نظیر چین و آمریکا نمیتواند یک راهبرد بلندمدت باشد. بهویژه برای ایالات متحده، با بازار داخلی بزرگ، تمرکز باید به سمت افزایش بهرهوری، توسعه اتوماسیون و کاهش هزینههای تولید از طریق نوآوری سوق پیدا کند.
تحقیق و توسعه، اهرم رقابتپذیری آینده
چین در دهه گذشته سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه (R&D) را بهصورت تصاعدی افزایش داده و در آستانه عبور از ایالات متحده در میزان هزینههای R&D (بر مبنای قدرت خرید) قرار دارد. این کشور با حمایت از مؤسسات تحقیقاتی و شرکتهای فناور، توانسته است زیرساختهای نوآوری خود را گسترش دهد. ایالات متحده برای حفظ موقعیت برتر صنعتی خود، نیازمند بازنگری در سطح و نحوه تخصیص منابع به R&D است.
این مقاله هشدار میدهد که تداوم وابستگی آمریکا به ابزارهایی چون تعرفه و فشار تجاری نمیتواند ضامن موفقیت صنعتی در بلندمدت باشد. ایالات متحده ناگزیر است با اتخاذ یک راهبرد جامع، شامل برنامهریزی بلندمدت، سرمایهگذاری فناورانه، و توسعه زیرساختهای نوآوری، مسیر بازسازی صنعتی خود را بازتعریف کند. الگوبرداری از تجربه چین نه در قالب تقلید، بلکه در چارچوب انطباق با الزامات بومی میتواند یک نقطه آغاز مؤثر باشد.