بندر خشک (Dry Port) که به آن بندر داخلی (Inland Port) نیز گفته میشود؛ یک پایانه چندمنظوره لجستیکی برای حملونقل کالا و کانتینر است که در مناطق داخلی و دور از سواحل دریایی قرار دارد. این تأسیسات نه تنها یک نقطه ترانشیپ ساده نیستند؛ بلکه به عنوان امتداد زمینی بنادر دریایی عمل میکند و تسهیلاتی مشابه با بنادر دریایی (شامل خدمات گمرکی، نگهداری کانتینرها، انبارداری و خدمات ارزشافزوده لجستیکی) را ارائه میدهند. هدف اصلی از ایجاد بنادر خشک کاهش بار ترافیکی و عملیاتی بنادر دریایی اصلی، تسریع فرآیندهای گمرکی و دسترسی مستقیم به بازارهای صنعتی و تولیدی داخلی برای واردات و صادرات است.
باوجود چنین شباهتهایی بنادر خشک تفاوتهای کلیدی و مزایای استراتژیک مهمی نسبت به بنادر دریایی دارند که ۴ مورد از مهمترین آنها عبارتند از:
۱. کاهش ترافیک در بنادر دریایی
بنادر دریایی معمولاً با حجم بالای ترافیک کشتیها، کامیونها و فعالیتهای لجستیکی مواجه هستند که منجر به تأخیرهای طولانی و افزایش هزینهها میشود. بنادر خشک با انتقال فرآیندهای گمرکی و عملیات انبارداری به داخل کشور، این بار عملیاتی را از دوش بنادر دریایی برمیدارند. این امر به صورت مستقیم منجر به کاهش زمان انتظار و افزایش کارایی عملیات تخلیه و بارگیری در بنادر اصلی میشود.
۲. اتصال ارزانتر و سریعتر به مراکز تولید
بنادر دریایی به دلیل موقعیت جغرافیاییشان، ممکن است از مراکز تولیدی و صنعتی داخلی فاصله زیادی داشته باشند. بنادر خشک با استقرار در نزدیکی کلانشهرهای صنعتی در سرزمین اصلی و مناطق اقتصادی ویژه، فرآیند صادرات و واردات را برای تولیدکنندگان و مصرفکنندگان داخلی به شکل چشمگیری سادهتر و سریعتر میکنند. این نزدیکی، زنجیره تأمین را بهینهسازی کرده و هزینههای حملونقل داخلی را کاهش میدهد.
۳. کاهش هزینههای انبارداری و تشریفات گمرکی
معمولاً قیمت زمین در مناطق داخلی معمولاً ارزانتر از مناطق ساحلی است، که به کاهش هزینههای انبارداری و نگهداری کالا منجر میشود. این صرفهجویی در هزینهها به نفع کلیه ذینفعان زنجیره تأمین است. علاوه بر این، با استقرار دفاتر گمرکی در این پایانهها، فرآیندهای ترخیص کالا به صورت محلی انجام شده و سرعت تشریفات اداری افزایش مییابد که این امر خود باعث کاهش زمان تحویل کالا به مشتری نهایی میشود.
۴. افزایش امنیت و کاهش ریسک اتلاف کالا
بنادر خشک به دلیل مدیریت متمرکز و کنترلهای امنیتی پیشرفته، سطح امنیت کالاها را در طول فرآیند حملونقل و نگهداری افزایش میدهند.
در مجموع باید خاطرنشان کرد که نقش بنادر خشک از یک پایانه لجستیکی صرف فراتر رفته و با گذار به سوی اقتصادهای شبکهای و زنجیرههای تأمین پیچیده، به یک عامل کلیدی در توسعه اقتصادی و همگرایی منطقهای تبدیل شده است. این مراکز در آینده نزدیک فراتر از کارکرد فعلی خود میتوانند به عنوان موتورهای محرک تجارت بینالملل به ویژه در چارچوب طرحهای کلان فرامنطقهای مانند طرح کمربند و جاده (BRI) عمل کنند. از همینرو پیش بینی میشود که با چنین تحولی، بنادر خشک به نقاط اتصال کلیدی و بازارچههای مرزی چندملیتی تبدیل خواهد شد. این رویکرد، برای کشورهای محصور در خشکی (Landlocked Countries) که به آبهای آزاد دسترسی ندارند نیز از اهمیت دوچندانی برخوردار است.