بنابه گزارش تحلیلی اخیر از الجزیره، جنبشهای بایکوت جهانی علیه اسرائیل (بهویژه پس از تشدید درگیریها در غزه) از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و به یک ابزار فشار گسترده تبدیل شدهاند. این کارزارها که ریشه در جنبش BDS (تحریم سرمایه و تجارت) دارند، نهتنها بر بازارهای مصرفی منطقه خاورمیانه بلکه بر سرمایهگذاری خارجی و روابط تجاری بینالمللی اسرائیل تأثیرات ملموسی گذاشتهاند و زیانهای مالی و اعتباری قابل توجهی را به همراه آوردهاند.
این تحریمها در حوزههای اقتصادی، آکادمیک، ورزشی و فرهنگی زیانهایی را به اسرائیل و شرکتهای بینالمللی حامی آن وارد کردهاند.
براساس برخی گزارشها، زیان اقتصادی مستقیم ناشی از تحریمها و کارزارهای جهانی علیه اسرائیل تاکنون به رقمی حدود ۲۴ میلیارد دلار رسیده است. این رقم ساختار مالی اسرائیل را تحت فشار قرار داده است. ناامنی و افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی (بهویژه در پی جنگ) منجر به لغو یا تعویق سرمایهگذاریهای خارجی شده است. به عنوان مثال، بخش انرژی و گردشگری با آسیب جدی مواجه شدهاند (گزارشها حاکی از حدود ۳.۴ میلیارد دلار خسارت در بخش گردشگری است).
همچنین انزوای بینالمللی در بخش هوانوردی مشهود است. بطوری که سهم شرکتهای اسرائیلی در فرودگاه بن گوریون تقریباً دو برابر شده و این نشاندهنده کاهش شدید پروازهای شرکتهای خارجی و کاهش ترافیک هوایی بینالمللی است.
اگرچه اقتصاد اسرائیل عمدتاً بر صادرات محصولات با فناوری بالا (High-Tech) و کالاهای B2B که در برابر بایکوت مصرفکننده تأثیرپذیری کمتری دارد متمرکز است. اما شرکتهای بینالمللی حامی اسرائیل در حوزه کالاهای مصرفی نیز زیان قابل توجهی دیدهاند.
شرکتهای زنجیرهای بزرگ آمریکایی مانند مکدونالد و استارباکس نیز در همین راستا در بازارهای خاورمیانه و آسیا با کاهش شدید فروش و سود مواجه شدهاند. به عنوان مثال، گزارشهایی از کاهش ۲۳ درصدی سود بینالمللی استارباکس در نتیجه بایکوت منتشر شده است. در برخی کشورها، فروشگاههای زنجیرهای بزرگ اروپایی برای حفظ مشتریان خود، تحریمهای گستردهای را علیه کالاهای اسرائیلی، بهویژه محصولات کشاورزی، اعمال کردهاند.
البته علیرغم خسارات فوق، تحلیلها نشان میدهند که ساختار تجارت بینالمللی اسرائیل یک نقطه قوت دارد که در برابر بایکوتها مقابله نشان داده است. این مهم در واقع بواسطه ماهیت صادراتی این رژیم اشغالگر است. زیرا بخش عمده از صادرات اسرائیل، محصولات ساخته در زنجیره ارزش فناوری مانند نرمافزار، تجهیزات دفاعی، و فناوریهای پیشرفته هستند که جایگزینی آنها برای خریداران صنعتی (مانند ایالات متحده، چین، آلمان و ایرلند که شرکای اصلی تجاری هستند) دشوار است.
از سوی دیگر تمرکز بر شرکای استراتژیک مانع اثربخشی تمام وجه این جنبش تحریمی میشود. بدین معنا که وابستگی اسرائیل به شرکای استراتژیک و با ارزش بالا متمرکز است، نه به بازارهای مصرفی کوچک و پراکنده و همین باعث شده است که تا حدی اثرگذاری بایکوتهای مصرفکننده را خنثی کند.
در مجموع بایکوتهای جهانی اگرچه زیانهای اقتصادی مستقیمی به مبلغ تقریبی ۲۴ میلیارد دلار وارد کرده است و بخشهایی نظیر گردشگری و هوانوردی را با انزوا و خسارت مواجه ساختهاند و بر شرکتهای مصرفکننده (مانند مکدونالد و استارباکس) تأثیر گذاشتهاند؛ اما اقتصاد اسرائیل هنوز از این مسیر به نقطه بحران نرسیده است. بنابراین در حالی که فشارهای اجتماعی و مالی ادامه دارد، تمرکز بر شرکای استراتژیک و محصولات تخصصی اثرگذاری کامل بایکوتهای مصرفکننده را محدود کرده است.
ترجمه و تحلیل: امیر عباس هروی؛ پژوهشگر اندیشکده دیپلماسی اقتصادی