آمریکا به هند معافیت ششماهه از تحریمهای مربوط به بندر چابهار اعطا کرد
حسین حسامی؛ پژوهشگر اندیشکده دیپلماسی اقتصادی
ایالات متحده به هند معافیت ششماهه از تحریمها برای انجام عملیات از طریق بندر چابهار ایران در سواحل دریای عمان اعطا کرده است. وزارت امور خارجه هند روز پنجشنبه با اعلام این خبر تأیید کرد که این تصمیم، گامی مهم است و موجب تسهیل برنامههای هند در زمینه اتصال منطقهای محسوب میشود.سخنگوی وزارت امور خارجه هند، راندیر جایسوال، گفت:«ایالات متحده به هند معافیتی ششماهه از تحریمهای آمریکا در مورد بندر چابهار اعطا کرده است؛ ما همچنان در حال گفتوگو با ایالات متحده برای نهاییسازی یک توافق تجاری هستیم.»
روزنامه اکونومیک تایمز (ET) پیشتر در روز پنجشنبه گزارش داده بود که هند موفق شده تمدید معافیت از تحریمها تا اوایل سال آینده میلادی را برای بندر چابهار دریافت کند؛ بندری که نقش کلیدی در رویکرد منطقهای دهلینو به افغانستان، آسیای مرکزی و حتی شرق روسیه دارد. همچنین معافیت از تحریمهای آمریکا روز سهشنبه منقضی شده بود، اما هند توانست پس از رایزنیهای فشرده دیپلماتیک با واشنگتن، تمدید آن را بهدست آورد.دهلینو استدلال کرده بود که ادامه فعالیت بندر چابهار برای موفقیت راهبرد اتصال منطقهای هند حیاتی است، بهویژه بهعنوان مسیر تجاری جایگزینی که پاکستان را دور میزند. هند در تلاش است تا پیش از مهلت قبلی یعنی ۲۸ اکتبر، معافیت را تمدید کند.
بندر چابهار: دروازه راهبردی هند در ایران
در تاریخ ۱۳ مه ۲۰۲۴، هند یک توافقنامه ۱۰ ساله با ایران برای بهرهبرداری از بندر چابهار امضا کرد. این قرارداد بلندمدت میان شرکت Indian Ports Global Limited (IPGL) از سوی هند و سازمان بنادر و دریانوردی ایران منعقد شد و نشاندهنده پایبندی و تعهد هند به توسعه این بندر با وجود محدودیتها و تحریمهای آمریکا علیه ایران است.
بندر چابهار بخش مهمی از برنامه جامع تجاری و بشردوستانه منطقهای هند به شمار میرود.از این بندر برای ارسال محمولهها و کمکهای انساندوستانه به افغانستان استفاده شده است از جمله ارسال خودروهای آمبولانس اهدایی هند در جریان سفر وزیر امور خارجه افغانستان به دهلینو در اوایل ماه جاری.حتی دولت طالبان نیز علاقه خود را به استفاده از بندر چابهار برای تقویت ارتباطات و تجارت منطقهای ابراز کرده است.همچنین برنامههایی در دست اجراست تا بندر چابهار به کریدور بینالمللی حملونقل شمال–جنوب (INSTC) و کشورهای آسیای مرکزی متصل شود.
بهگفته منابعی که روزنامه اکونومیک تایمز (ET) به آنها استناد کرده، ازبکستان — که یکی از تنها دو کشور محصور در خشکی مضاعف در جهان است — علاقه ویژهای به این بندر نشان داده است، زیرا به دنبال یافتن مسیرهای جایگزین برای شبکه «یک کمربند، یک راه» چین است.گزارشها حاکی است که روسیه نیز در حال بررسی استفاده از بندر چابهار از مسیر قزاقستان و ازبکستان است تا راههای تجاری خود به هند و دیگر مناطق آسیا را گسترش دهد، امری که اهمیت راهبردی پروژه را بیش از پیش افزایش میدهد.
در نهایت بندر چابهار با معافیت موقت ششماهه آمریکا، هند و ایران را در موقعیتی حساس قرار میدهد، چرا که ادامه این فعالیتها هنوز با خطر بازگشت تحریمها مواجه است و سرمایهگذاریها و مسیرهای ترانزیتی میتواند به سرعت در معرض محدودیت قرار گیرد؛ با این حال، فرصت وجود دارد تا با پیوند منافع اقتصادی و تجاری کشورهای منطقهای مانند افغانستان، ازبکستان و روسیه به پروژه، اهمیت چابهار به گونهای افزایش یابد که اعمال تحریم مجدد هزینهزا و دشوار شود؛ این رویکرد نه تنها مسیرهای جایگزین تجارت را تثبیت و گسترش میدهد، بلکه از منظر اقتصاد سیاسی، هند و ایران را قادر میسازد با ایجاد وابستگی متقابل منطقهای، ریسک تحریمها را کاهش داده و چابهار را به هاب استراتژیک و اقتصادی پایدار تبدیل کنند.