محمد پور سردار/عضو شبکه پژوهشگران دفتر مطالعات دیپلماسی اقتصادی

جمهوری ارمنستان کشوری در قفقاز جنوبی به پایتختی ایروان که از شمال با گرجستان، از شرق با جمهوری آذربایجان، از غرب با ترکیه و از جنوب با ایران همسایه است، این کشور یکی از مراکز اصلی صنعتی جماهیر اتحاد شوروی سابق محسوب می شد، جمعیت ارمنستان در حدود ۳ میلیون نفر است، این کشور به طور کلی جمعیت بسیار اندکی دارد به گونه ای که سه شهر اصلی آن یعنی ایروان، گیومری و وانادزور در حدود ۸۰ هزار نفر جمعیت دارند و سایر شهرهای کوچک این کشور کمتر از ۵۰ هزار نفر جمعیت را در خود جای داده اند. جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۹۹۱ جز اولین کشورهایی بود که استقلال جمهوری ارمنستان از شوروی را به رسمیت شناخت، روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران و ارمنستان بر پایه اشتراکات دیرینه تاریخی و روابط دو ملت دوست استوار است.

 اقتصاد ارمنستان تا پیش از استقلال در سال ۱۹۹۱ یک بخش فعال صنعتی در شوروی بویژه در بخش انرژی، نساجی و صنایع شیمایی بود عمده آن صنایع توسط تکنیسین ها ، مهندسان و مواد اولیه وارداتی از سایر جماهیر شوروی مدیریت می شدند که با استقلال جمهوری ارمنستان از شوروی عمده آن صنایع دچار استهلاک شدند، این کشور سرشار از صنایع نیازمند بازسازی و بروزرسانی است که بحث “صادرات خدمات فنی ومهندسی” از ایران به این کشور بیش از پیش باید مورد توجه قرار بگیرد. شاید پیش از پرداختن به نیازمندی های کالایی این کشور باید نیازمندی های این کشور در بخش خدمات فنی و مهندسی، صنایع حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات،  بخش صنعت ساختمان و صنایع شیمیایی مورد بررسی قرار بگیرد. ارمنستان تنها کشور همسایه مرزی ایران است که عضو اتحادیه تجاری اوراسیا نیز می باشد. بخش صنعت در اقتصاد ارمنستان بر پایه صنایع کوچک و متوسط (SME) شکل گرفته است که فرصت خوبی برای همکاری های صنعتی بین شهرک های صنعتی ایران و ارمنستان فراهم می کند.

روابط تجاری ایران و ارمنستان

روابط تجاری ایران و ارمنستان در سال ۹۸ تحت تاثیر عضویت ایران در اتحادیه تجاری اوراسیا قرار گرفت، مذاکرات موافقتنامه موقت تجاری بین ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ در شهر آستانه قزاقستان به امضا رسید. موافقت‌نامه مذکور ۱۵ تیرماه ۹۸ توسط رییس مجلس شورای اسلامی‌به دولت ابلاغ شد و رئیس جمهور آن را در ۱۷ تیرماه ۹۸ برای اجرا به وزارت صمت ابلاغ کرد. با خاتمه سه سال عضویت موقت در تشکیل منطقه آزاد تجاری اوراسیا ، زمینه لازم برای عضویت ایران در این اتحادیه فراهم می‌شود. این موافقتنامه فرصت خوبی فراهم می‌نماید که با انطباق‌پذیری ساختارهای داخلی و رفع عیوب بوروکراسی پیچیده در درون کشور بتوانیم وارد پیمان‌های بزرگتر بشویم، بنابراین می‌تواند یک نمونه کوچک آزمایشگاهی برای پیوستن ایران به این چنین اتحادیه های تجاری  باشد. یکی از چالش های ایران برای عضویت در سازمان تجارت جهانی WTO در دهه ۸۰ شمسی این بود که ایران هنوز به اندازه کافی تجربه همکاری با این چنین سازمان هایی را نداشت، از طریق این موافقتنامه، روان‌سازی تجارت طرفینی صورت خواهد گرفت و موانع تعرفه‌ای برداشته خواهد شد و زمینه برای رفع موارد غیرتعرفه‌ای هم فراهم می‌شود. از دیگر فواید الحاق ایران به این موافقت‌نامه می‌توان به رقابت‌پذیری کالا‌های ایرانی، اشتغال قابل توجه برای نیروی کار داخل کشور، جذب سرمایه قابل ملاحظه در مناطق شمالی و جنوبی کشور و بهره‌مندی از بازار‌های ترجیحی و بازار‌های هدف اشاره کرد. این موافقتنامه شامل ۸۶۲ قلم کالا است که ۵۰۲ قلم از آن ترجیحات اعطایی اوراسیا به ایران است و ۳۶۰ قلم هم ترجیحات اعطایی ما به اتحادیه اوراسیا است.

توافق‌نامه تجارت ترجیحی ایران و اوراسیا شرایط جدیدی را برای توسعه تجارت با این اتحادیه فراهم ساخت. به‌گونه‌ای‌که آمارهای اعلام شده از سوی مقامات مسوول نشان‌دهنده افزایش صادرات به کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا است. این درحالی است که واردات از اوراسیا روند کاهشی را طی کرده است. اتحادیه اوراسیا در سال ۹۸ خریدار یک میلیارد و ۲۴۴ میلیون دلار کالای ایرانی بوده که نسبت به سال ۹۷ رشد ۱۰۵ درصدی ارزشی را تجربه کرده است. همچنین واردات از این اتحادیه یک میلیارد و ۲۰۴ میلیون دلار بوده که نسبت به سال ۹۷ افت حدود ۱۱ درصدی در ارزش را رقم زده است.

در سال ۱۳۹۸ ارمنستان پس از روسیه به ارزش ۴۵۸ میلیون دلار، دومین مقصد صادراتی کالاهای ایرانی به کشورهای اتحادیه تجاری اوراسیا بوده است، ارمنستان در سال ۹۸ خریدار یک میلیون و ۶۰۴ هزار تن کالا به ارزش ۳۷۶ میلیون دلار بوده که نسبت به سال ۹۷ هم به لحاظ ارزشی رشد ۱۳۴ درصدی داشته و هم به لحاظ وزنی با افزایش ۱۸۴ درصدی روبه‌رو بوده است. واردات از ارمنستان هم وزنی معادل ۱۶ هزار تن و ارزشی معادل ۴۱ میلیون دلار داشته است. در عین حال رشد وزنی واردات از ارمنستان ۲۲۱ درصد بوده و ارزش واردات افزایش ۷۷ درصدی داشته است. تراز تجاری ایران و ارمنستان مثبت ۳۳۵ میلیون دلار و به نفع ایران است. از آمار و ارقام فوق مشخص است عضویت در اتحادیه های تجاری به نفع توسعه صادرات کشور خواهد بود، بویژه اتحادیه تجاری اوراسیا که یک شرایط آزمایشگاهی کوچک برای تمرین عضویت در اتحادیه تجاری بزرگ تر را برای ایران فراهم آورده است.

سال۱۳۹۲۱۳۹۳۱۳۹۴۱۳۹۵۱۳۹۶۱۳۹۷۱۳۹۸
صادرات ایران به ارمنستان (میلیون دلار)۱۰۶۱۲۰۱۰۲۱۷۹۲۰۶۱۵۹۳۷۶
واردات ایران از ارمنستان (میلیون دلار)۲۹۱۹۱۳۲۱۲۶۲۲۴۱

همانطور که در جدول فوق می بینید تجارت خارجی ایران با ارمنستان در سال ۹۸ پس از عضویت ایران در اتحادیه تجاری اوراسیا رشد چشمگیری داشته ، تراز تجاری مثبت ایران و ارمنستان در همین سال نیز رشد قابل توجهی به نفع ایران داشته است. طبق آخرین آمارهای اعلام شده در سال ۱۳۹۷، عمده کالاهای صادراتی ایران و ارمنستان تشکیل می شوند از: ۱- محصولات صنعتی به ارزش ۱۱۲ میلیون و ۸۱ هزار دلار. ۲- محصولات پتروشیمی به ارزش ۱۷ میلیون و ۶۰۴ هزار دلار. ۳- فرش و صنایع دستی به ارزش ۱۷ میلیون دلار. ۴- محصولات کشاورزی به ارزش ۱۵ میلیون و ۹۲۵ هزار دلار. ۵- میعانات گازی به ارزش ۹ میلیون و ۹۱۲ هزار دلار. ۶- محصولات معدنی به ارزش ۲ میلیون و ۲۰۴ هزار دلار.  الگوی صادرات ایران به ارمنستان مشابه با الگوی کلی صادرات کشور با تاکید بر صنایع شیمایی و معدنی است. ایران در بحث صادرات خدمات فنی و مهندسی نیز همکاری های گسترده ای با ارمنستان دارد از جمله پیمانکاری پروژه پل و راه باگراتاشن بین ارمنستان و گرجستان به ارزش ۹ میلیون دلار و جایگزینی خطوط انتقال برق لالوار به ارزش ۴ میلیون دلار. اما همچنان این کشور نیازمند توسعه زیرساخت بیشتری است که همکاریهای گسترده در صادرات خدمات فنی و مهندسی را می طلبد.

در شکل زیر میزان واردات ارمنستان  از کشورهای رقیب و مقایسه آن با ایران آمده است.

نام کشورسال ۲۰۱۸ (برحسب میلیون دلار)سال ۲۰۱۹ (برحسب میلیون دلار)
روسیه۱۲۵۷۱۴۷۷
چین۶۶۱۷۴۲
ترکیه۲۵۰۲۶۵
آلمان۲۳۷۲۵۳
ایران۲۶۹۳۲۴

 در شکل فوق مشاهده می شود که صادرات ایران به ارمنستان در سال ۲۰۱۹ بیش از ۳۲۴ میلیون دلار شده که نسبت به سال ۲۰۱۸ رشد بیش از ۲۰ درصدی داشته است و همچنین با عضویت ایران در اتحادیه تجاری اورسیا، ایران  در بحث صادرات به ارمنستان از آلمان و ترکیه پیشی گرفته است.  به خوبی می توان از شکل فوق تاثیرات مثبت عضویت در اتحادیه تجاری را متوجه شد.

ظرفیت های تجاری ایران و ارمنستان

ارمنستان در سال ۲۰۱۹ بیش از ۷ میلیارد و ۲۱۰ میلیون دلار واردات داشته است، از این مقدار واردات ۵ میلیارد دلار مربوط به واردات کالا و ۲ میلیارد و ۲۱۰ میلیون دلار مربوط به واردات خدمات می باشد. در نگاه اول این مقدار واردات کالایی کشور ارمنستان از کل صادرات ایران به عراق هم کمتر است اما ظرفیت های بسیار زیادی در توسعه روابط تجاری ایران و ارمنستان وجود دارد که بیشتر باید مورد توجه قرار بگیرند. عمده کالاهای وارداتی ارمنستان در سال ۲۰۱۹: ۱- انواع سوخت های فسیلی به ارزش ۷۶۴ میلیون دلار. ۲- انواع تجهیزات صنعتی و نیروگاهی به ارزش ۴۸۹ میلیون دلار. ۳- تجهیزات و ابزارهای الکتریکی و الکترونیکی به ارزش ۳۷۱ میلیون دلار. ۴- انواع سنگ های تزئینی و زینتی به ارزش ۲۹۵ میلیون دلار. ۵- انواع خودروها و وسایل نقلیه به جز واگن ها به ارزش ۲۹۱ میلیون دلار.

سایر عمده کالاهای وارداتی ارمنستان که می توانند مورد توجه صادرکنندگان و بخش خصوصی ایران قرار بگیرند شامل می شوند از: ۱- انواع پلاستیک ها و مصنوعات پلاستیکی به ارزش ۱۴۷ میلیون دلار. ۲- انواع آلومینیوم  ها و مصنوعات آلومینیومی به ارزش ۱۰۷ میلیون دلار. ۳- آهن و استیل ها به ارزش ۱۰۰ میلیون دلار. ۴- مصنوعات آهنی و استیل به ارزش ۹۱ میلیون دلار. هماطور که مشاهده می شود در حوزه صادرات سنگ ها، پلاستیک ها و انواع آهن آلات ظرفیت تجاری بسیار خوبی با کشور ارمنستان وجود دارد.. ارمنستان در سال ۲۰۱۹ بیش از ۸۱ میلیون دلار گوشت خوراکی وارد کرده است این رقم از کل صادرات محصولات پتروشیمی ایران به این کشور بیشتر است. همچنین ارمنستان در سال ۲۰۱۹ بیش از ۷۵ میلیون دلار مبلمان و تخت خواب وارد کرده که فرصت بسیار خوبی در اختیار فعالان این بخش قرار می دهد. در آخر اینکه ارمنستان بیش از ۷۲ میلیون دلار سرامیک در سال ۲۰۱۹ وارد کرده است.  

در بخش خدمات عمده خدمات مورد نیاز  ارمنستان که اقدام به واردات شان کرده تشکیل می شوند از: ۱- خدمات بازرگانی و تجاری به ارزش ۲ میلیارد و ۱۷۳ میلیون دلار. ۲- خدمات  بخش مسافربری به ارزش ۱ میلیارد و ۴۰۵ میلیون دلار. ۳- خدمات بخش حمل و نقل به ارزش ۵۱۶ میلیون دلار. ۴- سایر خدمات کسب و کار به ارزش ۱۲۶ میلیون دلار. همانطور که مشاهده می شود عمده خدمات مورد نیاز این کشور از نوع خدمات تجاری و بازرگانی می باشند که فرصت بسیار خوبی برای شرکت های مدیریت صادرات EMC ایرانی و شرکت های حمل و نقل بین المللی برای ایجاد دفتر یا توسعه همکاری با این کشور فراهم کرده است. ارمنستان سالانه بیش از ۳۰ میلیون دلار خدمات حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات وارد می کند که برای شرکت های استارتاپی و دانش بنیان ایرانی فرصت بسیار مناسبی برای همکاری با این کشور وجود دارد. باتوجه به نیاز به بازسازی صنایع این کشور ارمنستان سال ۲۰۱۹ بیش از ۳ میلیون دلار خدمات بخش تعمیرات و نگهداری از کارخانه جات و صنایع وارد کرده است که این مجموعه نیز فرصت خیلی خوبی برای شرکت های مهندسی مشاور و خدمات فنی و مهندسی ایرانی قرار خواهد داد.


0 دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *